Verslagen Zomeravondwandelingen

KBO Alphen: Laatste zomeravondwandeling van dit seizoen.

Afgelopen maandag 5 september vond de laatste zomeravondwandeling plaats van dit seizoen. Na eerdere wandelingen rond Nieuwkerk, Kwaalburg, in Riel en Chaam vond deze wandeling met 45 deelnemers plaats in het centrum van Alphen.

De organisatoren hadden besloten deze wandeling een speciaal thema mee te geven, nl. het toelichten van  de herkomst van verschillende straatnamen. Hiervoor hadden zij Hugo van den Elshout gevraagd. Deze had zich door veel speurwerk te verrichten goed voorbereid.

De wandeling liep door 34 straten in het centrum, meestal via z.g. doorgangpaadjes.

Veel namen zijn gerelateerd aan Willibrordus. Na zijn dood in 739 erfde de abdij van Echternach in Luxemburg de landerijen en de kerk van Alphen. In 1175 nam de Norbertijnen Abdij van Tongerlo de zorg over tot 1833. Enkele voorbeelden hiervan zijn: De Willibrordstraat, Joannnieterhof, Laan van Echternach, Laan van Tongerlo, Tempeliersdreef en Polanenstraat.

De geschiedenis speelt ook een rol bij de Engelbertstraat (Graaf Engelbert verwierf rond 1400 de heerlijkheid Breda), bij de Van Gaverenlaan (Van Gaveren was rond 1270 heer van Breda), Liederkerkestraat (Filips van Liederkerke was een zoon van Van Gaveren), Van Leuvenlaan (Rond 1100 was Godfried van Leuven de grondlegger van het latere hertogdom Brabant) Polanenstraat (Het adellijk geslacht van Polanen behoorde in de late Middeleeuwen tot de adellijke elite van het hertogdom Brabant)

Verschillende namen herinneren ook aan de leerindustrie die lange tijd in Alphen plaatsgevonden heeft. Denk hierbij aan bv.  Lavengang (laven is het proces van plantaardige looiing), Stanzerij (stanzen: het snijden van leer), Looiersboom (Looistof werd gebruikt om de haren van een huid los te maken) , Walkvat (Een walkvat is een ronddraaiend vat waarin huiden gelooid worden).

Nog enkele namen in het kort:

Poolsestraat: Genoemd naar de bevrijding in 1944 door de Polen.

Hofstade: Vroeger een boerderij met grond eromheen

Haverheining: Een omheining, meestal een haag, waarbinnen haver of rogge werd verbouwd.

Hoge Dries: In een dorp gelegen open ruimte, eigendom van de dorpsbewoners

Papenakker: De akker was eigendom van de kerk

Remijsenhof: Hier huisde jarenlang het transportbedrijf Remijsen

Heuvelstraat: een stuk grond wat hoger ligt dan de omgeving

Tot slot nog enkele losstaande wetenswaardigheden:

  • Oud onderwijzer Cees van der Wielen heeft via Het Heem en de gemeente een grote rol gespeeld in de naamgeving van de straten in Alphen.
  • In september 1977 is de Volkstuinvereniging in Alpen op drie locaties opgericht omdat veel mensen geen tuin meer hadden.
  • In 1968 kreeg de Molenwijk wijkverwarming. Dit was geen succes, omdat je in de winter bij sneeuw precies kon zien waar de leidingen liepen. Hierna volgde verwarming per woning.
  • Olifantpaadjes ; Dat zijn van die ingesleten weggetjes naast het ‘gewone’ pad.
    Die paadjes ontstaan omdat mensen het liefste de kortste route nemen. Olifanten schijnen ook altijd de kortste route te nemen ongeacht de obstakels die ze tegenkomen.

 

Omdat we verrast werden door een onweersbui werd de wandeling wat ingekort. Bij de Hoogt werden de mensen door KBO Alpen en Heemkundekring Carel de Roy getrakteerd op koffie met appelflap. Dank aan De Hoogt voor de zorg hiervoor. Na een dankwoordje voor de organisatoren van dit seizoen, Frans Wilmsen en Frans de Leeuw, werd er nog genoeglijk nagepraat.

Het volgende wandel seizoen begint in mei 2023

Vierde Zomeravondwandeling Carel de Roy-KBO Alphen door Chaam

Meesterklas’ over Chaamse wetenswaardigheden

Na de eerdere wandelingen rond Nieuwkerk, Kwaalburg en in Riel was de vierde Zomeravondwandeling in Chaam uitgezet. En dit natuurlijk niet zonder reden: de Chaamse heemkundevereniging Ledevaert is recentelijk opgegaan in Heemkundevereniging Carel de Roy Alphen en Riel. Jan Meesters en Frans Wilmsen gaven de wandelaars een inkijkje in de historie en natuur van Chaam.

Door Luc van Hoek

Start

Het was voor de organisatoren even afwachten hoeveel wandelaars zich zouden melden op maandag 1 augustus bij het SKAC-gebouw in Chaam. De Zomeravondwandelingen in Alphen waren tot nu toe prima bezocht met zo’n 40 á 50 wandelaars. Daarom was er tevredenheid over de 35 deelnemers die om 18.00 uur in het spoor van Jan Meesters en Frans Wilmsen vanuit de Gilzeweg van start gingen. Jan: “over de naamgeving van Chaam is veel niet duidelijk. Het kan van het Latijnse campus (vlak gebied) of bocht afkomen. In het wapen van Chaam zijn dan weer kammen afgebeeld; dus zekerheid daarover is er niet.” Jan nam de wandelaars mee langs het Acht van Chaam-monument naar de fraai gerestaureerde leerlooierij aan de Bredaseweg. Frans wees op de vele leerlooierijen die deze regio gekend heeft. “Veel straatnamen, o.a. in Alphen, wijzen daar nog op zoals Looiersboom, Run en Walkvat.”

Beukenboom

De groep liep terug naar de Kapelstraat en bezocht daar de oude begraafplaats. Trekpleister was hier natuurlijk de imposante beukenboom. Frans vertelde over de kracht van de boom en het bijzondere feit dat een lindeboom zich in de stam genesteld heeft. Hij wees op de gevaren voor de boom in de vorm van schimmels. Het meetlint kwam er aan te pas om haar enorme omvang vast te stellen: maar liefst 5.43 meter! Het gezelschap liep de Kapelweg in en stak de Roode Beek over, waarbij het lage waterpeil duidelijk te zien was. Jan: “dit gebied van het Beekdal is eigendom van de gemeente Alphen-Chaam, maar wordt beheerd door Natuurmonumenten. De grond is hier extra verlaagd. Daarna liet men de natuur zoveel mogelijk haar gang gaan. Dit heeft wel bezwaar van naaste bewoners opgeleverd, die hun uitzicht belemmerd zagen door boom- en struikgroei. Maar de gemeente was hierin duidelijk: “uitzicht kun je niet kopen!”

Kapel

De kapel Onze Lieve Vrouw Maria ter Sneeuw kon natuurlijk niet ontbreken. De legende zegt dat Willem Verreyt in 1645 in Werbeek een houten Mariabeeld vond en meenam onder zijn jas. Hij werd overvallen door soldaten, maar het Mariabeeld redde zijn leven toen een kogel alleen het beeld raakte. In 1943 kwam de Chaamse kapel gereed en nog steeds vind er een processie plaats en is het onderdeel van een kapellenroute. Na de poosplaats keerde de groep via de Ulicotenseweg terug in Chaam, met zicht op de Ledevaertkerk. Jan: “Op deze plek hebben in het verre verleden al veldkapellen gestaan. De kerk zelf is nu weliswaar Protestants, maar is gebouwd door Chaamse boeren als Katholieke kerk onder architect Keldermans. Daarvoor haalden ze plaatselijke klei voor de stenen: de Kleistraat herinnert hier nog aan. Door oorlogshandelingen is het complete middenschip verdwenen en ook de klokkentoren is uiteindelijk in de tuin beland. Het huidige middenschip is dus eigenlijk een zijbeuk van de oorspronkelijke kerk. De naam Ledevaert komt van een benaming op een gevonden klok. Later zijn er twijfels ontstaan of de v van Ledevaert geen n moest zijn, dus omgedraaid. Maar de naam is niet veranderd. En later is de consistorie aangebouwd. De meeste Protestanten kwamen oorspronkelijk uit Frankrijk richting Nederland. Willem van Oranje gaf hen hier ruimte om het Protestantse geloof te uit te oefenen, in tegenstelling tot de Spaanse overheersers.” Jan wees ook op de mogelijkheid om de Katholieke Kerk H. Antonius Abt te bezoeken. “Op 17 augustus kunt u daar terecht voor een rondleiding, zeker de moeite waard!’ Eenmaal terug bij het SKAC-gebouw aan de Gilzeweg was er nog gelegenheid om het museum van de (voormalige) Heemkundekring Ledevaert te bezoeken. Jan: “we gaan samen met Heemkundekring Carel de Roy kijken of en op welke wijze deze verzameling bewaard kan blijven.” Met een kop koffie en een pilsje eindigde deze mooie wandeling.

5 september

Op maandag 5 september staat de laatste Zomeravondwandeling gepland, door de kern van Alphen. De wandeling start zoals gebruikelijk om 18.00 uur en het vertrek is vanaf Zorgcentrum Thebe de Hoogt.

 

Eerste zomeravondwandeling KBO Alphen en Heemkundekring Carel de Roy

Afgelopen maandag 2 mei vond, onder ideale weersomstandigheden, de eerste in een reeks van vijf zomeravondwandelingen plaats, georganiseerd door KBO Alphen en Heemkundekring Carel de Roy. Voor deze wandeling hadden zich 29 personen aangemeld. De wandeling bracht ons in het gebied rond Nieuwkerk, met name rond De Halve Maan.

De Halve Maan is de naam van een natuurgebied bij Goirle, dat is gelegen tussen de Regte Heide in het noorden en Ooijevaarsnest in het zuiden. Het heeft een omvang van 125 ha. Het gebied dankt zijn naam aan de vorm van het grote meer.

 

Onze gidsen Frans Wilmsen en Frans de Leeuw kwamen met veel interessante wetenswaardigheden. Een aantal hiervan willen we graag hier vermelden:

 

  • Het grote meer bestaat uit welwater, later uitgegraven, zodat de paters van het Klooster van Nieuwkerk hier konden zwemmen.
  • Op verschillende plaatsen zijn putten geslagen, zichtbaar als groene buis. Hier wordt constant het constant het grondwaterpeil gemeten.
  • Enkele open plekken in het bos zorgen voor een natuurlijke overgang voor bv. insecten naar De Regte Hei.
  • In een groot stuk zijn bomen verwijderd en stronken weggefreesd. Hier kan zich heischrale vegetatie ontwikkelen. Deze lijkt op heide maar is soortenrijker en bestaat voornamelijk uit grassen en kruiden.
  • ’s-Nachts gebeurt er veel in het bos. Er komen hier wilde zijnen en reeën voor. De wilde zwijnen worden bijgevoerd door mais in te graven, want ze dan op kunnen wroeten. Voor reeën zijn her en der zoutstenen geplaatst voor extra vitamine en calcium. Het gevaar hierbij is overbevolking van deze diersoorten. De vraag is steeds in hoeverre we de natuur afhankelijk moeten maken van ons gedrag.
  • De hulst is een inheemse boomsoort. Hij heeft stekels ter bescherming. Na een aantal jaren, als de boom sterk genoeg is, verdwijnen deze als afweersysteem.
  • Op onze weg kwamen we een grote cirkel van houten palen tegen. Middenin een heuvel. Dit blijkt een oude grafheuvel te zijn.
  • Vogelkijkhut Tapsmoer. Deze streek kent een aantal “moeren” waar tot 1700 turf werd gewonnen. De naam is een verbastering van “moer van de abt” Dit gebied was van 1150 tot 1750 in het bezit van de abdij van Tongerlo. Rond 1970 is Brabants Landschap eigenaar geworden.
  • Vlakbij het klooster staat op de hoek van de Aalsedijk en Nieuwkerkseweg een grijs houten beeld. Dit is Hubertus, patroonheilige van de jacht. Hij staat hier als grenspaal.

Na de wandeling werd op het terras bij het klooster nog lang nagepraat onder het genot van een drankje.

Beide Fransen bedankt voor deze uitermate geslaagde en interessante wandeling.

Twee de zomeravondwandeling KBO Alphen en Heemkundekring Carel de Roy

Wandelavond naar Kwaalburg

De organisatoren van de tweede zomeravondwandeling troffen het; beter weer voor een wandelavond kon er afgelopen maandag niet zijn. Een avondzonnetje en een temperatuur van zo’n 20 graden nodigden zo’n 45 gasten uit om te verzamelen bij Glamping de Bosweide aan Kwaalburg in ‘Alphen-zuid’. Klokslag 18.00 uur zette de stoet zich in beweging richting de Alphense Bergen. Onderweg was er aandacht voor de activiteiten van de bewoners van de Kwaalburgse Hoeve, van oorsprong een pachtboerderij uit 1233 van de Abdij van Tongerlo. Zij zetten zich in om de biodiversiteit te stimuleren en daarnaast de wilde bij te steunen in haar bestaan. Verder planten ze houtsingels en fruitbomen aan en verbeteren ze de vruchtbaarheid van de bodem. De tocht ging verder, waarbij Sjef Brock (van het ‘Brockepadje’) meer vertelde over de vroegere bewoners van de boerderij aan de Ulicotensebaan: het gezin Kools, met Harrie als bijzondere kind (“iedereen zei dat hij niet spoorde”). Zo draaide Harrie zijn hand er niet voor om, om naar Den Bosch te fietsen voor een nieuw kalf. “En hij mestte de stal voor dat kalf dan nooit uit. Dat beest stond een paar maanden later met zijn rug tegen de zolder. Toen het beest naar de slachter moest, moesten ze eerst de deur uitbreken; hij kon er niet meer uit…” Na de Alphense Bergen (voor Alphenaren ‘vanHeesenberg’) vertelde Frans Wilmsen iets meer over een bijzondere en vrij zeldzame zwam langs ‘t pad, de Tonderzwam. Frans: “maar in de volksmond heet hij de Tondelzwam; het is een schimmel, een zogenaamde parasiet. Hij leeft als hoefvormige zwam op verzwakte bomen. Als eenmaal de boom dood is noemt men hem een saprofyt. Het vruchtlichaam is hoefvormig en heeft een keiharde korst aan de bovenkant. Dit werd in de prehistorie gebruikt om huid of schilden van te maken. Later werd de zwam ook gebruikt om vuur mee aan te maken (de zogenaamde ‘tondel’).

Ringwalgrafheuvel

Bij een bezoek aan Kwaalburg hoort ook de ringwalgrafheuvel. Toon Timmermans: “de grafheuvel moet gedateerd worden in de Bronstijd (2000 v.Chr-800 v.Chr., waarschijnlijk rond 1700 v.Chr.). Nadat pastoor Binck naar Alphen kwam fietste hij de hele omgeving af naar archeologische resten. De Kwaalburgse heuvel viel hem meteen op; hij regelde bij zijn archeologie-vriend van Diepen een vliegtuig. Die maakte luchtfoto’s en het archeologisch belang van de vondst was duidelijk. Eind 1960-begin ’61 werd de grafheuvel in vier kwadranten uitgegraven. Met haar 41 meter doorsnee is het één van de grootste van Nederland. De beenresten die men vond aan de zijkant duiden ook op een andere functie: galgenveld voor criminelen. De heuvel lag ook aan een belangrijke verbindingsweg. De vondsten zijn uiteindelijk in het Streekmuseum in Alphen terecht gekomen. Zondag 19 juni is het museum open tijdens de Nationale Archeologiedagen, kom gerust langs!”

Sedum

Het gezelschap liep via de bosrand het open veld op, waar Ria de Brouwer meer vertelde over het  bedrijf, SedumExtra, wat ze samen met haar man Hans en Kevin van Praat sinds 2019 in Alphen runt. “Ons bedrijf met zo’n 20 medewerkers levert sedum; sedum is een verzamelnaam van vetplanten, bij ons laaggroeiend en bloemdragend. De plant is populair geworden bij de zoektocht naar groene isolatie en waterretentie op huizen en kantoren. Denk aan daktuinen, maar ook bushokjes, kantoorgebouwen, etc. We kweken sedum in dichte matten van 80 x 100 cm., kwaliteit is belangrijk voor ons. De onderlaag bestaat uit een folie met gaatjes. Daarover gaat een kokosmat waarop weer een voedingsbodem ligt. De planten worden hierop via enten of zaaien aangebracht. We leveren daarbij ook in het buitenland, zoals Polen en Oostenrijk. Daarbij brengen we de temperatuur via koeling terug naar 3 graden om kwaliteit te waarborgen.” Inmiddels is er een grote, nieuwe bedrijfshal verrezen aan de Kwaalburg. “We werken graag samen met lokale ondernemers. En we werken met o.a. bloemenstroken aan de biodiversiteit in de omgeving.” Voor alle wandelaars was er nog een leuke goodie-bag.

Koffie

Via een voetpad van een nieuw te openen ‘ommetje’ eindigde de groep bij Glamping de Bosweide van de familie Maes aan Kwaalburg. Zij hebben inmiddels een prachtig toeristisch bedrijf opgezet met luxe glampingtenten, die van alle gemakken voorzien zijn. Met koffie voor het goede doel (Gijsje Eigenwijsje en Stichting Erbij) werd de wandeling afgesloten. De volgende wandeling staat gepland op maandag 4 juli. Nadere info volgt!

Voor foto’s van deze wandeling ga naar ¨Foto’s¨ in het hoofdmenu

 

Derde zomeravondwandeling van KBO Alphen en Heemkundekring Carel de Roy

 

4 juli 2022. Een zwoele zomeravond. In den hof van een van de oudste boerderijen van Riel worden wij, de leden van KBO Alphen en Heemkundekring Carel de Roy met open armen ontvangen door de gastheer van vanavond Joost Mols. Zesenveertig personen, man, vrouw, jong, oud, ouder, goed ter been of zelfs een met een rollator volgen Joost de smeedijzeren poort uit De eerste meters worden benut om elkaar bij te praten. Zo’n zomerwandeling is niet alleen goed voor lichaam en geest doch ook om de sociale contacten te versterken. Men praat elkaar bij, is blij elkaar in goede gezondheid te treffen. Natuurlijk boeit ook de omgeving, voor sommigen uit Alphen bekend, voor anderen alsof men in het verre buitenland is beland.

 

Joost vraagt of we enig idee hebben waarom het weiland rechts van ons een heel stuk lager ligt  Hiermee heeft hij gelijk onze aandacht. Dat stukje weiland werd vrúger uitgeleegd voor de steenfabriek. ‘Vruchtbare’ grond dus. Ruiken jullie wat ik ruik, zo roept Joost, we staan stil, de geur van de lindebloesem stroomt onze neusgaten binnen. Een logische vraag volgt.  Hoeveel soorten lindenbomen zijn er in Nederland, en kan je er thee van zetten? Dit blijken er drie te zijn en ja, je kunt er thee van zetten.

 

Onze gastheer loopt zo snel als hij praat. Hij neemt ons mee richting het oudste straatje van Riel, de Goorstraat, ook wel Lommerstraatje genoemd. Een nog origineel straatje met kinderkoppen, in de volksmond bekend als kasseien. Er volgt een mooi verhaal over de families die hier in het verleden woonden, met een aantal knappe dochters, iets over verliefd zijn, een ongeluk met een fiets, een rode steen die ergens begraven zou liggen, doch door onze gastheer na veel graven nog niet boven water gekomen is.

 

We passeren een manege waar momenteel Oekraïense vluchtelingen hun onderkomen hebben gevonden, steken de autoweg over, en weten nu ook dat er ooit door de familie van Esch een handel-stal is gebouwd en dat daar na wat wisseling van bewoners onlangs een Finse beroemde ruiter in Riel is neergestreken.

 

Joost leidt ons naar landgoed Leijkant, bij de Rielenaren ook wel bekend als ‘den ‘kwaaien hoek’. Hier heerst een oase aan rust, natuurschoon en verschillende landschapsstijlen. Wat vroeger landbouwgrond was, is getransformeerd naar een spectaculair natuurgebied van meer dan 26 hectare met een groot bos, kikkerpoelen, een bloemrijk grasland, bijenknooppunt en een deel ingericht als landbouwgrond. Een deel van het landgoed is opengesteld voor publiek, waar wij ook dankbaar gebruik van maken.De naam van Eijck valt veelvuldig. Het landgoed grenst aan het Bels Lijntje, en aan de oevers van de oude Leij zie je dat dit natuurgebied veelzijdig is qua flora en fauna. Sinds de herstructurering van het gebied mag de Ley weer meanderen. We leren ‘en passant’ waarom de bomen in de top kale takken hebben, we aanschouwen de wereld befaamde koeien van boer Jos Huijbregts. Roofvogels zweven boven ons hoofd. In een lange sliert struinen we door dit buitengebied. Een bloemig pad leidt ons naar het Bels lijntje. We steken deze over en weten dat in dit stukje natuur straks de bramen rijkelijk geoogst kunnen worden. Via de Liefkenshoek lopen we weer richting Zandeind, waar de koffie met zelfgebakken cake van Ineke, maar liefst drie smaken, op ons wacht. Er volgt nog een uitleg door onze gastheer Joost over de monumentale boerderij en den hof waar we ons bevinden. Je waant je hier terug in de tijd. Voor wie wilt volgt nog een rondleiding door de boerderij. Op de valreep wordt er nog een groepsfoto gemaakt. Het leven is goed in het Brabantse land, in deze op ’t Zandeind welteverstaan. Er is een tijd van komen, en een tijd van gaan. Ieder keert weer huiswaarts, met de belofte, tot de volgende keer. Wanneer? Maandag 1 augustus. Verdere informatie over de locatie volgt.